Eftirfarandi grein, sem var send Mbl. til birtingar fyrir tveimur vikum, setur fram mynd af aðsteðjandi hagstjórnarvanda byggða á hagtölum Seðlabanka Íslands sem er í veigamiklum atriðum dekkri en sú sem stjórnvöld telja sig greina í stöðunni.
Gangleri
****
Hvað er til ráða?
Alþingismennirnir Bjarni Benediktsson og Illugi Gunnarsson tjáðu sig um aðsteðjandi efnahagsvanda í blaðaviðtali fyrir stuttu (Markaðurinn, 23. júlí).
„Það er vá fyrir dyrum og það er mjög mikilvægt að það taki að birta til," sagði Bjarni. „Þetta eru ekki hagsmunir sem eru einangraðir við einhverja tiltekna atvinnustarfsemi og óháðir hagsmunum almennings, heldur er gríðarlegt hagsmunamál fyrir allt þjóðfélagið að okkur takist að vinna okkur út úr þeirri stöðu sem nú er uppi."
Illugi var sama sinnis. „Við búum við þær aðstæður að stýrivextir eru yfir 15 prósentum, verðbólgan er mikil og við erum lent í þeirri stöðu að fyrirtækin í landinu, sem gátu áður fjármagnað sig með erlendum lánum, hafa engin tækifæri til þess í dag. Af þessum sökum stefnir í mjög alvarlegar þrengingar í atvinnulífi þjóðarinnar á næstu mánuðum.”
Í Mbl. grein undirritaðs 30. maí 2006, Hvar liggur ábyrgðin?, var vikið að rótum vandans eins og hann kom sendinefnd Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (IMF) fyrir sjónir við heimsókn hennar til skrafs og ráðagerða við íslenzk stjórnvöld frá 8.-15. maí 2006:
„Hrikaleg útþensla hefur verið á efnahagsreikningum íslenzku bankanna bæði innanlands og utan.” („The balance sheets of the Icelandic banks have been growing at a staggering pace, both at home and abroad.”).
Í skýrslu sendinefndarinnar voru heildarútlán innlánsstofnana sögð hafa aukist um 28.6%, 41.1% og 68.6% árin 2003, 2004 og 2005, og í maí 2006 virtist stefna í 44.3% aukningu fyrir árið allt.
Útlánaþenslan var að stórum hluta fjármögnuð með erlendum lántökum innlánsstofnana sem endurspegluðust m.a. í hreinni erlendri skuldastöðu þjóðarbúsins sem jafngilti 115% af vergri landsframleiðslu í árslok 2004 og fór stighækkandi í 154%, 208% og 246% í árslok 2005, 2006 og 2007. Í júnílok 2008 var hlutfallið 309%.
Þetta var fimmfalt hlutfall hreinna erlendra skulda þjóðarbúsins af vergri landsframleiðslu 1993 (61%) sem hafði haldist óbreytt frá 1984.
Eins er athyglisvert m.a. með hliðsjón af helmingslækkun hlutabréfa í Kauphöll Íslands á skömmum tíma að útlán innlánsstofnana til eignarhaldsfélaga voru um þriðjungur (1.277 milljarðar) af útistandandi innlendum lánum þeirra í júnílok 2008 (3.963 milljarðar).
Árlegar hreinar erlendar vaxtagreiðslur þjóðarbúsins voru 27 milljarðar 2004, en jukust stig af stigi í 40 milljarða 2005, 94 milljarða 2006 og 154 milljarða 2007. Á fyrsta ársfjórðungi 2008 námu þær 42 milljörðum miðað við 30 milljarða á sama tíma 2007 – og jafngiltu hátt í andvirði einnar Grímseyjarferju (500 milljónir) hvern einasta dag.
Í ágúst 2005 taldi Fitch matsfyrirtækið erlendar lántökur íslenzkra banka hafa keyrt hreinar erlendar skuldir þjóðarbúsins langt umfram skuldastig sambærilegra hagkerfa og því stæði Ísland nánast berskjaldað fyrir óvæntum áföllum.
Í marz 2007 var það mat fyrirtækisins að vegna óhóflegrar skuldsetningar væri íslenzka hagkerfið ekki í stakk búið til að þola breytingar á alþjóðafjármagnsmörkuðum af því tagi sem nú hafa orðið.
Á sama tíma var það yfirlýst stefna íslenzkra stjórnvalda að grípa ekki í taumana gagnvart hömlulausri ásókn íslenzku bankanna í erlent lánsfjármagn. Afleiðingarnar blasa nú við – og réttlæta þann áfellisdóm sem fólst í lokaorðum Mbl. greinar höfundar 30. maí 2006:
„Þetta er verra en grunnfærni – þetta er atlaga að almannahag.”
Áframhaldandi erlend skuldsetning, sem var grundvöllur velmegunar síðustu ára, er ekki valkostur á komandi tíð.
En hvað er þá til ráða svo „að íslenskt hagkerfi horfi ekki fram á langvarandi stöðnunarskeið heldur sé það þvert á móti trúverðugt og líklegt til að braggast skjótt, eflast á ný og viðhalda vexti,” eins og Illugi Gunnarsson komst að orði?
Eitt er víst: Áframhaldandi hávextir á útlánum í mynd nafnvaxta og verðbóta eru á góðri leið með að eyðileggja starfsgrundvöll fjölda fyrirtækja og leggja í rúst fjárhag þúsunda heimila sem horfa fram á minnkandi atvinnutekjur og vaxandi útgjöld vegna nauðþurfta.
Íslenzku bankarnir bera ábyrgð á stórum hluta aðsteðjandi hagstjórnarvanda og munu e.t.v. þurfa á fyrirgreiðslu stjórnvalda að halda á komandi tíð. Ef ekki verður horfið frá ríkjandi hávaxtastefnu liggur í augum uppi að slík fyrirgreiðsla myndi ekki leysa vanda atvinnufyrirtækja og heimila landsins.
„Við núverandi aðstæður tel ég afar mikilvægt að frá pólitíkinni komi alveg skýr rödd um hvert ferðinni sé heitið,” sagði Bjarni Benediktsson um aðrar hliðar þessa máls. „Hik og hálfkák er það síðasta sem við þurfum á að halda," bætti hann við - og á það ekki síður við um stefnu stjórnvalda og lánastofnana í vaxtamálum.
Lækkun stýrivaxta Seðlabanka Íslands og endurfjármögnun lánakerfisins á verðtryggðum lánum fyrirtækja og heimila á nafnvöxtum svipuðum þeim sem ríkja í nágrannalöndum Íslands er algjör forsenda þess að aðrar aðgerðir stjórnvalda skili viðunandi árangri.
------------------------------
Höfundur er hagfræðingur
Skáletraða niðurstaða Ganglera hér að ofan kann að vefjast fyrir ýmsum.
Skv. eftirfarandi frétt í New York Times vefst hún ekki fyrir FDIC í Bandaríkjunum:
August 21, 2008
F.D.I.C. to Let IndyMac Borrowers Modify Loans By ERIC DASH
Troubled borrowers with mortgages from IndyMac Federal Bank will be able to seek lower-priced, fixed-rate loans as part of a plan unveiled Wednesday by the regulatory agency that took over the failed thrift about a month ago.
The Federal Deposit Insurance Corporation, which is running IndyMac until it finds a buyer, encouraged tens of thousands of homeowners with IndyMac mortgages to take advantage of the loan modification proposal, which it hoped could become a model for the industry.
IndyMac will send out an estimated 4,000 modification proposals to borrowers this week and thousands of additional proposals in the coming weeks, the F.D.I.C. said in a statement.
The agency said it planned to offer at least 25,000 troubled borrowers the opportunity to reduce their interest rate or principal payments, or extend their repayment period, as it tries to stave off foreclosures. The program applies to mortgages that are resetting at higher interest-rates, including the so-called Alt-A loans made to borrowers who had little or no proof of income or small downpayments that IndyMac approved in droves, the agency said.
Borrowers that have defaulted on their mortgages or fallen severely behind on their loan payments will be encouraged to switch into a fixed-rate mortgage carrying an interest-rate capped at 6.5 percent. It will only apply to mortgage for primary residences; the agency said it is working with certain home equity borrowers but does not have a similar, formalized plan.
Under the proposal, the loan modifications would be intended to achieve sustainable payments by borrowers at a 38 percent debt-to-income ratio of principal, interest, taxes and insurance.
To achieve the ratio, the modifications could involve a combination of interest rate reductions, extended amortization or principal forbearance, the agency said. In some cases, interest rates could be reduced for up to five years. In those cases, the interest rate would increase by no more than one percent a year until it reaches a rate set by Freddie Mac.
The program is an interesting experiment for the F.D.I.C., which must weigh growing concerns about housing with its mandate to find the lowest-cost solution for taxpayers. But the F.D.I.C chairwoman, Sheila Bair, said that the goals did not conflict. “This is a well-balanced program,” she said on a conference call with journalists.
“Our goal is to get the greatest recovery possible for loans in default while helping borrowers remain in their homes,” Ms. Bair said. “I believe we achieve that with this framework.”
She has been an outspoken advocate for loan modification plans and has been urging mortgage lenders and payment collection companies to find develop their own programs. But the jury is out if the F.D.I.C. initiative will work.
“The F.D.I.C. has not done this before in liquidation,” said Chip MacDonald, a banking lawyer at Jones Day in Atlanta. “Modifications generally have not been their norm.”
Ms. Bair said that the program was intended to maximize the value of the failed bank so that the F.D.I.C. winds up with a smaller bill.
In July, the agency estimated the IndyMac failure could cost $4 billion to $8 billion.
But Ms. Bair conceded that this was a tough time to be selling mortgage assets.
“We are doing the best we can to maximize value,” she said. “What we get in this market, we won’t actually know until we market them.”
IndyMac borrowers who are delinquent or who are falling behind on their mortgage can 1-800-781-7399 or the F.D.I.C Web site (www.fdic.gov) or the IndyMac Web site (www.imb.com) to get more information.
0
