1539 replies to this topic

[jóhannes björn]

Það er kátt í kauphöllum heimsins þessa dagana og dollarinn er sterkur. En ef Matthew R. Simmons hefur rétt fyrir sér í nýrri bók, Twilight in the Desert, þá styttist óðum í eina mestu efnahagskreppu veraldarsögunnar. Heimskreppan 1929 – 1935 kemst ekki með tærnar þar sem þessi hefur hælana.

Ef Matthew Simmons væri öfgafullur umhverfisinni eða dómsdagspámaður á vegum Rómarklúbbsins, þá væri auðvelt að láta aðvarnir hans sem vind um eyru þjóta, en því miður þá gæti bakgrunnur hans í olíubransanum varla verið veglegri. Simmons er stjórnarformaður og forstjóri eins stærsta banka heims sem sérhæfir sig í olíuviðskiptum, Simmons & Company International, og hefur í marga áratugi fjárfest milljarða dollara út um allan heim í olíuleit, uppbyggingu olíustöðva og markaðsetningu olíu. Hann hefur viðað að sér meiri upplýsingum um þessi mál en flestir aðrir og þekkir persónulega helstu stórbokka sem koma nálægt olíu (er t.d. málkunnugur bæði Bush og Cheney).

Bók Simmons kom út fyrir nokkrum dögum og heitir fullu nafni Twilight in the Desert; The Coming Saudi Oil Shock and the World Economy. Eins og nafnið bentir til þá er hún nákvæm úttekt á olíuframleiðslu Saudi Arabíu og því haldið fram með ískyggilega góðum rökum að landinu sé ekki aðeins um megn að auka framleiðsluna svo nokkru nemi, heldur sé líka ekki langt í að framleiðslan fari að dragast saman. Þetta gerist á sama tíma og olíulindir í Norðursjó, Mexíkó og víðar eru á undanhaldi, en eftirspurn eftir olíu fer ört vaxandi í heiminum. Það þarf varla að taka fram að staðfesting á þessum upplýsingum mundi samstundis margfalda allt orkuverð á Jörðinni.

Það verður löng bið á slíkri staðfestingu frá Saudi Arabíu því síðan 1982 hafa allar upplýsingar um olíumagn í jörðu og framleiðslugetu verið ríkisleyndarmál. Orkuneysla heimsins jókst um 4,3% á síðasta ári og þörf fyrir nýja olíu eykst jafnt og þétt. Þegar ríkisstjórnir og olíufélög eru spurð hvaðan þessi olía eigi að koma, þá benda allir á Saudi Arabíu. Sem sagt, það þykir gott og blessað að byggja framtíðaráætlanir hagkerfis heimsins á loforðum manna sem neita að gefa nokkrar upplýsingar um orkuforðann sem á að knýja kerfið áfram!

Simmons ferðaðist til Saudi Arabíu árið 2003 í boði stærsta olíufélags heims, Saudi Aramco, og það var þá sem hann tók að gruna að ekki væri allt í sómanum á olíusvæðunum. Þrátt fyrir alla ríkisleyndina þá tókst honum komast yfir 200 tæknilegar skýrslur sem starfsmenn olíufélagsins höfðu skrifað ... og grunur hans var staðfestur.

Olíuævintýrið í Saudi Arabíu byrjaði fyrir alvöru 1938 og 90% framleiðslunnar hefur allar götur síðan komið frá sjö risastórum lindum. Allar sjö eru farnar að eldast en standa samt enn undir 90% framleiðslunnar. Af þessum sjö lindum eru þrjár mikilvægastar og þær hafa verið að dæla olíu í yfir 50 ár. Til að viðhalda nægum þrýstingi í borholunum þá hefur gífurlegu vatnsmagni verið dælt í jörðina, nýlega 12 milljón tunnum á dag, en þegar það verður ekki lengur hægt þá hrapar framleiðslugetan strax. Það kostar Saudi Aramco $6 milljarða á ári bara að halda framleiðslunni á núverandi stigi.

Árið 1995 drakk hagkerfi heimsins 70 milljón tunnur af olíu á dag. Á þessu ári er dagsneyslan komin í 86 milljón tunnur og eftirspurnin fer vaxandi. Saudi Arabía á að mæta þessari eftirspurn, en allt bendir til þess að framleiðslan þar sé stöðnuð og fari jafnvel brátt að minnka. T. Boone Pickens, sem hefur verið olíuspekúlant í hálfa öld, lýsti afleiðingunum þannig: “Þetta verður eins og að keyra beint á múrvegg á 100 km hraða.”

Olíumenn af gamla skólanum notuðu skemmtilega lýsingu á því hvernig málin oftast þróast á svæðum (á þurru landi) þar sem olíu er að finna. Öll olíusvæði hafa sinn kóng, eina eða fleiri drottningar, nokkra jarla og síðan óbreytta borgara. Kóngurinn er risastór olíulind , drottningarnar eru a.m.k. helmingi minni (niður í 20% af stærð kóngsins), jarlarnir eru fimm til tíu, töluvert minni en drottningarnar, og óbreyttir borgarar eru smásprænur út um allt.

Reglan er sú að stærstu lindirnar finnast fyrst. Oftast finna menn fyrst drottningu og við frekari leit finnst kóngurinn. Skipulögð leit í kjölfarið dregur síðan jarla fram í dagsljósið. Þegar þessar uppsprettur byrja að dvína er leitað víðar og óbreyttir borgarar skjóta upp kollinum hér og þar.

Eins og víða annars staðar þá virðist olíuframleiðsla Saudi Arabíu fylgja þessu ferli:

* Ghawar , konungurinn, er langstærsta olíulind heimsins og fannst 1948. Um helmingur olíu landsins kemur frá þessari einu lind sem er 278 km á lengd og 25 km þar sem hún er breiðust.
* Fyrsta drottningin, Abqaiq, fannst átta árum fyrr. Önnur drottning, Safaniya, fannst 1951.
* Jarlarnir komu í leitirnar á milli 1951 og 1968.

Þrátt fyrir gífurlega leit með bestu tækjum þá hafa engar risalindir eða einu sinni jarlar skotið upp kollinum í Saudi Arabíu síðan 1968. Allar bitastæðar borholur hafa verið á svæðum sem fundust fyrir 1968 og á næsta ári verður t.d. byrjað að dæla á síðasta 60 km svæðinu að Ghawar.

Árið 1989 fannst olía 70 km suður af Riyadh og menn fylltust mikilli bjartsýni, en net af borholum þar skilar ekki nema 200.000 tunnum á dag. Það þætti dágóð framleiðsla víða annars staðar, en í Saudi Arabíu flokkast slíkt svæði undir “óbreytta borgara”. Staðreynd málsins er einfaldlega sú að allar risalindir landsins eru á tiltölulega litlu svæði í austurhluta landsins og það svæði hefur verið kannað að fullu.

Það er tiltölulega auðvelt að sanna að Saudi Arabía lumar ekki á risalindum sem verið er að spara fyrir vaxandi olíueftirspurn í framtíðinni. Í fyrsta lagi þá er ákaflega erfitt að halda slíkum olíufundum leyndum. En þyngra vegur þó að ráðamenn mundu aldrei pína risalindirnar með offramleiðslu og leggja þannig í beina hættu (eins og þeir hafa gert) ef þeir ættu annarra kosta völ.

Tökum Ghawar sem dæmi. Fyrstu árin var nægur þrýstingur í holunum og olían flæddi viðstöðulaust upp á yfirborðið. Seinna var byrjað að dæla vatni inn á útjaðra svæðisins til að viðhalda réttum þrýstingi. Það er viðurkennd aðferð og örugg ef menn gæta hófs. Á milli 1965 og 1975 stökk hins vegar olíuframleiðsla Saudi Arabíu upp um 400% og 1981 náði framleiðsla Ghawar hámarki þegar 5,8 milljón tunnum var daglega dælt upp. Þessi gríðarlega framleiðsla krafðist þrýstings sem aftur kallaði á meira vatnsmagn en lindirnar gátu borið. Vatn sem átti að lyfta olíunni að yfirborðinu braust víða í gegn og hættan á að heilu svæðin féllu saman var veruleg. Verkfræðingar byrjuðu að skrúfa fyrir kranana til að gefa Ghawar hvíld og á tímabili 1985 er talið að framleiðslan hafi farið niður í milljón tunnur á dag. Dagframleiðslan að Ghawar er nú talin vera yfir 4 milljónir fata á dag.

Það þarf enginn að halda að Saudi Arabía léki rússneska rúllettu á þennan hátt ef ónýttar olíulundir væru fyrir hendi.

Framhald verður á vald.org

[Kalli Hamar]

Áhugaverð grein.
Ég er ekki sammála því að þetta muni leiða til mjög djúprar kreppu þótt satt sé. Í fyrsta lagi er ekki skrúfað fyrir kranan skyndilega einn dagin heldur mun minnkunin á framleiðslu eiga sér stað yfir einhvern tíma(nokkur ár kanski). Mismunur á efirspurn og framboði á olíu mun þá hækka verðið(og um leið draga ur eftirpurninni). Einnig munu aðrir kostir verða vænni eftir því sem olían hækkar. Nóg er til af kolum og svo mun vera til geyslegt magn af olíusandi í Kanada sem hægt er að nýta til framleiðslu á olíu. Þá munu menn kanski fara að flýta eitthvað rannsóknum á kjarnasamruna(EFDA) og síðan þróun á kjarnasamrunaverum. Það verkefni kostar ofboðslega peninga(tugi miljarða dollara) en gæti um leið leyst til frambúðar þörf okkar fyrir orku.

[jóhannes björn]

Allt er þetta satt og rétt ... að vissu marki. Ég kem inn á þetta í næstu greinum. Auðvitað er nóg til af orku, en kostnaðurinn við að afla hennar er óskaplegur miðað við olíuna. Hver tunna sem t.d. er unnin úr tjörusandi kostar um 35 sinnum meira en að bora eftir henni í Saudi Arabíu. Kolamengun verður líka verulegt vandamál á þessari plánetu sem nú þegar er að kafna í óþverra. Það sem ræður þó kannski úrslitum er sú staðreynd að hagkerfi margra landa er búið að steypa sér í svo miklar skuldir að olía á t.d. $100 gæti hæglega keyrt allt í kaf.

Þeir sem fjárfesta til lengri tíma og vilja sofa á nóttunni ættu sennilega að kaupa hlutabréf í fyrirtækjum sem EIGA orku (ekki stóru olíufélögunum sem bara stjórna og selja orku). Ég valdi fyrirtæki í Kanada sem á mikið af góðum kolum og annað í Kanada sem á gull. Ég geri mér grein fyrir að ef efnahagslægð gengur yfir ÁÐUR en orkumálin fara í hnút þá gætu bæði gull og kol lækkað tímabundið í verði ... en ég er að líta til lengri tíma (og er 80% viss um að orkumálin verði næsta stórmál).

[doddi]

Afar áhugavert. Jóhannes ég á töluvert af peningum sem ég hef haft góða ávöxtun á til þessa en líkt og margir, sbr grein í síðasta tölublaði the economist, hef ég miklar áhyggjur af efnahagsþróun á vesturlöndum á næstu misserum. Kemur þar til m.a. óeðlilegar hækkanir á fasteignaverði sem ef gengur til baka gæti valdið ein og sér mikilli efnahagskreppu. Hvaða sjóði gætir þú bent mér á þarna í Kanada eða annarsstaðar sem gætu reynst skjól ef verstu spár manna ganga eftir?

[Gordon Gekko]

doddi, on Jul 11 2005, 12:05, said:

Afar áhugavert.  Jóhannes ég á töluvert af peningum sem ég hef haft góða ávöxtun á til þessa en líkt og margir, sbr grein í síðasta tölublaði the economist, hef ég miklar áhyggjur af efnahagsþróun á vesturlöndum á næstu misserum.  Kemur þar til m.a. óeðlilegar hækkanir á fasteignaverði sem ef gengur til baka gæti valdið ein og sér mikilli efnahagskreppu.  Hvaða sjóði gætir þú bent mér á þarna í Kanada eða annarsstaðar sem gætu reynst skjól ef verstu spár manna ganga eftir?

<{POST_SNAPBACK}>

Það er ekkert skjól ef fasteignamarkaðurinn hrynur. Nema kannski gjaldeyrir á borð við CHF eða NOK. Olíutunnan er á leið í 100 dollara, eins og ég hef áður bent á. Það er bara ein lausn, og hún heitir kjarnorka. Þannig það er boom á leiðinni í þeim bransa (3-5 ár).

[Fjalldrapi]

Langt í orku frá kjarnasamruna ?

[jóhannes björn]

doddi, on Jul 11 2005, 12:05, said:

Afar áhugavert.  Jóhannes ég á töluvert af peningum sem ég hef haft góða ávöxtun á til þessa en líkt og margir, sbr grein í síðasta tölublaði the economist, hef ég miklar áhyggjur af efnahagsþróun á vesturlöndum á næstu misserum.  Kemur þar til m.a. óeðlilegar hækkanir á fasteignaverði sem ef gengur til baka gæti valdið ein og sér mikilli efnahagskreppu.  Hvaða sjóði gætir þú bent mér á þarna í Kanada eða annarsstaðar sem gætu reynst skjól ef verstu spár manna ganga eftir?

<{POST_SNAPBACK}>

Ég er ekki rétti maðurinn til að spyrja um einstök fyrirtæki. En ég tel mig geta fullyrt að þegar olíuverðið snarhækkar þá hrapar allt á kauphöllunum nema þau fyrirtæki sem eru með "innbyggð" verðmæti í orku ... sem eiga orkuna sjálf. Það er fjöldi fyrirtækja t.d. í Ástralíu og Kanada sem geta bent á kolafjöll eða önnur staðfest orkuverðmæti sem þau eiga. Stórt olíufélag með samning í ákveðnu landi hrapar í verði ef viðkomandi land allt í einu viðurkennir einhver vandamál. Ég keypti hlutabréf í Fording Canadian Coal Trust (skráð FDG í bandarísku kauphöllinni) fyrir nokkrum vikum. http://www.fording.c...che/page_1.html Ég held líka að gull eigi eftir að gera það gott þegar verðbólgan fer af stað og almenn "kaos" grípur um sig á pappírsmörkuðum (peningaseðlar og verðbréf).

[Charles Darwin]

Þakka skemmtilegan þráð.
Gætu Íslendingar ekki staðið þokkalega að vígi með því að hlúa að vetnisrannsóknum, við með alla þessa vatnsorku (sem er kannski ekki svo ýkjamikil miðað við t.d. Norðmenn)?
Önnur athyglisverð spurning sem hlýtur að vakna. Hvað gera arabar til að tryggja sér sömu áhrif og áður þegar olíuauðinn þrýtur? Þessar þjóðir sem hafa velt sér uppúr auðæfum olíunnar hafa (held ég) kannski ekki allar notað peningana skynsamlega. Þverrandi auður þýðir að völd þeirra í alþjóðasamfélaginu minnka. Hvernig bregðast þeir við því? Er kannski byrjuð einhver undiralda hjá arabaþjóðunum?

[Kalli Hamar]

Fjalldrapi, on Jul 11 2005, 16:56, said:

Langt í orku frá kjarnasamruna ?

<{POST_SNAPBACK}>

Alveg rétt.
Það hefur ekki verið lögð mikil áhersla á þessar rannsóknir og með þessu áframhaldi gætum við þurft að bíða 50-100 ár eftir því að sjá kjarnasamrunaorkuver. Hins vegar hefur mikið áunnist í fræðilegri þekkingu á þessum ferlum og menn eru þess vissir að þetta muni virka. Hins vegar vantar stærri tilraunaofn(Tómak) og það er var verið að samþykja að byggja hann í Frakklandi.
Kanski það mest spenandi er að með því að velja réttu efnin í ofanan sem verða geislavirkir með tímanum þá má lágmarka þann tíma sem þeir verða skaðlegir. Þennan tíma má jafvel stytta niður í 100 ár eða minna og slíkt er vel viðráðanlegt og mun þá ekki skilja neina mengun eftir sig til frambúðar, þ.e. enginn vandi fyrir ókomnar kynslóðir til að þrífa upp eftir okkur sem er nokkuð annað en með hin hefðbundu kjarnorkuver.
Mesti plúsinn er síðan sá að orkan verður óþrjótandi. Einhverstaðar sá ég að úr 1 lítra af sjó mætti ná jafnmikilli orku og úr 600 lítrum af olíu. Kostirnir eru því ótvíræðir ættu að réttlæta það að verja verulegum fjárhæðum í þetta verkefni.

[Fjalldrapi]

Charles Darwin, on Jul 11 2005, 20:19, said:

Gætu Íslendingar ekki staðið þokkalega að vígi með því að hlúa að vetnisrannsóknum, við með alla þessa vatnsorku (sem er kannski ekki svo ýkjamikil miðað við t.d. Norðmenn)?

<{POST_SNAPBACK}>

Þeir standa ekki vel að vígi ef þeir binda þetta í lágt verð til langs tíma til álbræðslna.