Sign in to follow this  
Followers 0
Ekard

Skýrslan um unglingana í Breiðavík

1 post in this topic

Var að lesa yfir skýrsluna og sé ekki betur en að núna verði að setja ný lög um miskabætur fyrir Breiðavíkurkrakkana. Ætli það taki langan tíma?

http://www.forsaetisraduneyti.is/media/Sky...vik_skyrsla.pdf

http://www.stjr.is/

Til að leggja grunn að mati

nefndarinnar á því hvort gera ætti slíka tillögu, og þá í hvaða formi, fór nefndin fram á

það að Viðar Már ritaði álitsgerð, þar sem tekin yrði afstaða til eftirfarandi atriða, eins

og kostur væri.

1. Kemur til greina, og þá að uppfylltum hvaða skilyrðum, að maður, sem

var vistaður sem barn á vist- eða meðferðarheimili á vegum ríkisins á árunum

1952-1979, á grundvelli ákvæða í lögum og reglugerðum um barnaverndarmál,

eigi skaðabótarétt á hendur ríkinu, einkum til greiðslu miskabóta, þegar:

a. sýnt þykir að ákvarðanir stjórnvalda ríkis, sem falið var samkvæmt lögum

og reglugerðum um barnaverndarmál að taka ákvarðanir um vistun barna á visteða

meðferðarheimilinu gegn vilja foreldris, hafi verið ólögmætar.

2. Kemur til greina, og þá að uppfylltum hvaða skilyrðum, að maður, sem

var vistaður sem barn á vist- eða meðferðarheimili á vegum ríkisins á árunum

1952-1979, á grundvelli ákvæða í lögum og reglugerðum um barnaverndarmál,

eigi skaðabótarétt á hendur ríkinu, einkum til greiðslu miskabóta, þegar:

a. sýnt þykir að hann hafi á vistunartíma orðið með reglubundnum hætti fyrir

líkamlegu eða kynferðislegu ofbeldi í merkingu refsilaga af hálfu annarra vistmanna,

sakhæfra eða ósakhæfra, og að sýnt þyki að starfsmenn ríkisins á viðkomandi

vistheimili hafi í störfum sínum sýnt almennt eða stórfellt gáleysi vegna

skorts á því að rækja umönnunar- og eftirlitsskyldur í samskiptum vistmanna?

b. sýnt þykir að hann hafi á vistunartíma orðið með reglubundnum hætti fyrir

líkamlegu eða kynferðislegu ofbeldi í merkingu refsilaga af hálfu starfsmanna

ríkisins á viðkomandi vistheimili?

3. Ef svör við 1. og/eða 2. lið eru játandi, er þess óskað, að þú leggir mat á þá

valkosti, sem til greina koma, um leiðir sem færar eru eða kynnu að vera fyrir

stjórnvöld, eftir atvikum með aðkomu Alþingis, til að leggja mat á og ákvarða

greiðslu miskabóta til þeirra einstaklinga, að hluta eða í heild, sem vistaðir voru á

Breiðavíkurheimilinu á árunum 1952-1979.

Leiðir til að bæta tjón

Loks er, ef svör við 1. og/eða 2. lið eru játandi, óskað eftir að ég leggi mat á þá

valkosti, sem til greina koma, um leiðir sem færar eru eða kynnu að vera fyrir

stjórnvöld, eftir atvikum með aðkomu Alþingis, til að leggja mat á og ákvarða

greiðslu miskabóta til þeirra einstaklinga, að hluta eða í heild, sem vistaðir voru á

Breiðavíkurheimilinu á árunum 1952 – 1979.

Eins og fyrr greinir tel ég að stofnast hafi skaðabótaskylda á tjóni, sem börn er

vistuð voru á Breiðavíkurheimilinu á tilgreindu tímabili, hafa orðið fyrir. Ef beitt

yrði almennum reglum skaðabótaréttar þarf tjónþolinn að sanna, að hann hafi í

raun orðið fyrir tjóni og af hvaða háttsemi það hafi stafað, svo og að það séu

orsakatengsl milli þeirrar háttsemi og tjónsins. Jafnvel þótt sú sönnun tækist, er

ljóst að miðað við reglur um fyrningu skaðabótakrafna væri krafa tjónþolans á

hendur íslenzka ríkinu fyrnd.

Greiðslur íslenzka ríkisins á skaðabótum í þeim tilvikum, sem vistmenn á Breiðavík

telja sig hafa orðið fyrir tjóni vegna annarra vistmanna eða starfsmanna og

þetta tjón hafi verið skaðabótaskylt, þegar því var valdið, yrðu samkvæmt framansögðu

umfram skyldu.

Það er ekki einsdæmi, einkum á síðari árum, að ríkið taki um það ákvörðun að

bæta tiltekin tjón, þótt ekki sé um skyldu til þess að ræða. Má sem dæmi nefna lög

um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, nr. 69/1995, en með þeim tekur

ríkissjóður á sig greiðslu skaðabóta vegna tjóns, sem valdið er með háttsemi, sem

felur í sér brot á almennum hegningarlögum, nr. 19/1940. Bótafjárhæðir í lögunum

eru takmarkaðar, sbr. 2. mgr. 7. gr. þeirra, þar sem hámark bóta fyrir það sem

nefnt er líkamstjón er kr. 2.500.000 og hámark bóta fyrir miska (skv. 26. gr.

skaðabótalaga, nr. 50/1993) er kr. 600.000. Helztu rökin fyrir setningu laganna eru

þau, að eðlilegt sé að ríkið tryggi tjónþolum lágmarksbætur í slíkum tilvikum þar

sem ætla má að tjónvaldar (hinir skaðabótaskyldu) séu í flestum tilvikum ekki

borgunarmenn fyrir skaðabótunum. Í lögunum eru ákvæði um endurkröfurétt

ríkisins á hendur þeim, sem tjóni hefur valdið. Einnig má nefna lög um sjúklingatryggingu,

nr. 111/2000, en í þeim tekur íslenzka ríkið á sig greiðslu skaðabóta

vegna líkamstjóns sjúklinga, sem þeir verða fyrir af völdum heilbrigðisstarfsmanna

í þjónustu ríkisins. Ábyrgðin er hlutlæg samkvæmt lögunum, en hún er þó

takmörkuð við tjón, sem verða með tilteknum hætti. Fjárhæð skaðabóta samkvæmt

lögunum er takmörkuð, en hækkar í janúar ár hvert til samræmis við hækkun

neyzluvísitölu. Fjárhæðin er frá janúar 2007 kr. 6.600.000.

Lög nr. 69/1995 og lög nr. 111/2000 eru seinni tíma fyrirbrigði á Íslandi. Þess ber

þó að geta að á grundvelli laga um almannatryggingar og laga um félagslega

aðstoð stendur ríkið straum af kostnaði við verulegan hluta þeirra bóta, sem einstaklingar eiga kost á vegna líkamstjóns er leiðir af slysum eða sjúkdómum,

einkum í tilvikum þar sem ekki er um skaðabótaskyldu að ræða. Jafnframt skal

minnt á, að þótt lög um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, nr.

69/1995, hafi ekki verið sett á Íslandi fyrr en 1995, hófust umræður á vettvangi

Evrópuráðsins um að slík löggjöf væri þýðingarmikil þegar um 1970. Þá voru í

ýmsum löndum Evrópu í gildi lög um þetta efni. Sambærileg lög voru sett í

Danmörku 26. maí 1976, þ.e. lög nr. 277 frá því ári.

Ef íslenzka ríkið, umfram skyldu, hyggst bæta þeim, sem orðið hafa fyrir tjóni

vegna dvalar á vistheimilinu Breiðavík skaðabætur er líklegt að tvær meginleiðir

kæmu til greina.

Annars vegar að leysa úr hverju máli fyrir sig á grundvelli krafna tjónþola. Í því

tilviki yrði ríkið að taka afstöðu til þess, hvort það vill bera fyrir sig fyrningu

kröfunnar. Taka þyrfti afstöðu til þess hverju sinni, hvort sannað sé, eða leiddar

líkur að, ef létta á tjónþola sönnunarbyrði, að vistmaður hafi orðið fyrir tjóni. Meta

þyrfti umfang tjóns, hvort það sé fjárhagslegt tjón eða ófjárhagslegt (miski) og

hvernig ætti að bæta það. Þá þarf að taka afstöðu til þess, hvort bæta á bæði

tímabundið tjón og varanlegt, eða aðeins hið síðarnefnda. Þessi leið myndi því

byggjast á kröfugerð hvers og eins af vistmönnunum, sem teldi sig hafa orðið fyrir

tjóni, og í samræmi við almennar reglur myndi íslenzka ríkið meta það í hverju

tilviki fyrir sig, hvort það ber fyrir sig fyrningu og skort á sönnun og hvaða

fjárhæð verður lögð til grundvallar. Um einstaklingsbundna úrlausn hvers máls

væri að ræða eftir umfangi þess og alvarleika.

Hins vegar má hugsa sér leið sem felst í því að sett yrðu lög, er heimiluðu að

greiddar yrðu bætur til þeirra, sem orðið hefðu fyrir tjóni af völdum annarra

vistmanna eða starfsmanna á meðan á dvöl þeirra á vistheimilinu Breiðavík stóð.

Nauðsynlegt yrði, að setja almennar reglur um skilyrði til bóta og almennar reglur

um aðferð eða viðmiðanir við ákvörðun á fjárhæð bótanna. Setja þyrfti almennar

reglur um hvort bætt yrði bæði tímabundið og varanlegt tjón, eða einungis hið

síðarnefnda. Taka yrði af skarið um það, hvers konar bætur væri um að ræða, þ.e.

hvort leitast eigi við að meta og bæta fjártjón vistmanna, eða hvort greiða eigi

bætur vegna miska. Einnig má hugsa sér að bætur yrðu ákveðnar sem meðalhófsbætur,

sem í sjálfu sér gætu bæði tekið til miska og fjártjóns. Meðalhófsbætur

eru ekki ákveðnar eftir reglum skaðabótaréttar, heldur eru sanngirnisbætur,

ákveðnar eins fyrir alla eða eftir einföldum mælikvörðum, t.d. vistunartíma á

Breiðavík, svo dæmi sé tekið. Meginatriðið er, ef þessi leið yrði valin, að setja

almennar gegnsæjar reglur um skilyrði til skaðabóta og hvernig fjárhæð þeirra yrði

ákvörðuð.

Share this post


Link to post
Share on other sites
Sign in to follow this  
Followers 0

  • Recently Browsing   0 members

    No registered users viewing this page.